اين كرم يكي از آلودگيهاي جدي و مهم انسان به شمار رفته و در ايران نيز شايع حائز اهميت است. اين كرم از راسته سيكلوفيليده و خانواده تنيائيده بوده و سگ سانان ميزبان اصلي (نهايي) و علفخواران ميزبان واسط اصلي آن هستند و انسان بطور اتفاقي بدمرحله لاروي آن (به عنوان ميزبان واسط غيرفعال) مبتلا مي‏شوند. تاكنون چهار گونه از جنس اكينوكوكوس شناسايي شده است كه در انسان قادر به ايجاد بيماريهاي  مختلفي هستند:

  • ۱)E.granulosus (مسبب بيماري كيست هيداتيد)،
  • ۲)E.multilocularis(مسبب كيست آلوئولي)
  • ۳)E.vogeli(مسبب بيماري پلي كيستيك)و
  • ۴)E.oligarthrus(مسبب بيماري پلي كيستيك).

اپيدميولوژي

جهان: بيماري تقريبا در تمامي‏نواحي گرمسيري و نيمه گرمسيري دنيا، خصوصا نواحي كه ارتباط نزديكي بين انسان و سگ وجود دارد، بوفور ديده ميشود.

ايران: هنوز آمار دقيقي در رابطه با ميزان شيوع الودگي افراد در ايران وجود ندارد. اما براساس مطالعات انجام شده برروي بيماران در بيمارستانها، برآورد مي‏شود از هر ۱۰۰ هزار نفر ۱۲/۱-۱ نفر مبتلا به هيداتيدوز باشند. در رابطه با ميزان آلودگي در ميزبانهاي اصلي (خصوصا سگ) و ميزبانهاي واسط(خصوصا گوسفند، گاو و شتر) مطالعات نسبتا كاملي صورت گرفته است و در كل ميزان آلودگي سگها در استانهاي اصفهان، مازندران، آذربايجان غربي و ايلام بين ۴۵ تا ۶۳% و در ساير نواحي بطور متوسط ۲۰% بوده است(در سيستان و بلوچستان حدود ۳/۳%).

مورفولوژي

كرم: اين كرم باندازه بسيار كوچك (معمولا ۳-۶mm و گاهي تا ۹mm) بوده و داراي يك سر (اسكولكس)كروي شكل با چهار بادكش فنجاني شكل و يك روستلوم با ۲۸ تا ۵۰ قلاب(معمولا ۳۰ تا ۳۶)، يك گردن كوتاه، يك پروگلوتيد نارس، يك پروگلوتيد بالغ و يك (گاهي دو) پروگلوتيد بارور است طول عمر آن در سگ ۵ تا ۲۹ ماه است.

مرحله لاروي (Hydatid) : به مرحله لاروي (متاسستودي) ا.گرانولوزوس كه درداخل بدن ميزبان واسط (از جمله دام و انسان)تشكيل مي‏شود ، كيست هيداتيه گفته مي‏شود. پس از خورده شدن تخم توسط ميزبان واسط جنين آن(انكوسفر) ازتخم خارج شده و از طريق گردش خون به بافت‏هاي مختلف رفته و در آنجا به فرم لاروي كرم كه به صورت حبابچه يا كيست است در مي‏آيد و ظرف ۳ ماه قطر آن به ۴-۵mm و ظرف ۵ ماه به ۱cm رسيده و از آن به بعد سالانه ۱cm(و گاهي تا ۵cm) به قطر آن اضافه مي‏شود. اندازه كيست‏هاي هيداتيك بطور معمول ۵cm است ولي تا ۲۰cm هم گزارش شده است.

چرخه زندگي

كرمهاي بالغ در روده سگ و گاهي ساير سگ سانان( گربه، گرگ، شغال، روباه) كانگرو و ميمون زندگي مي‏كند. آخرين بند كرم محتوي تعداد زيادي تخم است كه در داخل روده ميزبان و يا در خارج تركيده و تخم‏ها آزاد مي‏شوند. در پي خوردن سبزيجات و مواد غذايي آلوده، جدار تخم‏ها درمعده باز شده و جنين‏هاي كرم(انكوسفرها)آزاد شده و با نفوذ به جدار معده يا روده وارد جريان خون وريدي و لنفاتيك شده و در بافتهاي مختلف مستقر ميشوند و در آن مكان به فرم لاروي (كيست) تبديل مي‏شوند. در صورت خورده شدن بافتهاي الوده به كيست توسط ميزبان قطعي، اسكولكس‏ها در معده و روده آزاد شده و ظرف ۶ تا ۹ هفته به كرم‏هاي بالغ بارور تبديل مي‏شوند.

بيماريزايي و تظاهرات باليني

انسان از طريق خوردن آب، سبزيجات، مواد غذايي و يا حتي ليس زدن سگ آلوده يا تماس دست با سگ و آلوده شدن دست و در نهايت خوردنتخم آلوده مي‏شود. بيماري ايجاد شده در انسان به شدت آلودگي و محل تشكيل لارو(كيست) در بدن بستگي دارد.در كل، كبد(۶۰ تا ۷۰%)، ريه‏ها(۲۰ تا ۴۰%)، عضلات (۴%)، طحال(۳%)، بافتهاي نرم(۳%)، مغز(۳%)، استخوان(۲%) و ساير نواحي(۱%) محل‏هاي اصلي استقرار لاروها (كيست‏ها)هستند.